Serbest bölgeler kadın emeği sömürüsü temelinde yükseliyorlar. Güney Asya'da da böyle başka yerlerde de! Antalya'da Serbest Bölge'de Novamed adlı işyerinde kızlar 6,5 aydır grevdeler. Destek, dayanışma bekliyorlar...
Antalya'da Serbest Bölge'de Petrol- İş Sendikasında örgütlü 82 kadın 26 Eylül 2006 tarihinden beri grevdeler... Bu grev diğer grevlerden biraz farklı işin içinde düşük ücretler de var ama mobbingden doğurma hakkının gaspına kadar bir dizi kadın hakkı ihlalleri karşısında kızlar sendikalaşmak istemişler, sendikalaşma hakları da ellerinden alınınca, tek çözüm grev olmuş.
Novamed böbrek hastaları için kan seti üretilen bir işyeri, 320 çalışının büyük çoğunluğu kadın, 15 erkek var işyerinde sadece onlardan 2'si ancak katılmışlar mücadeleye, erkekler korkak çıktı, diyorlar kızlar kendi aralarında ve kadın kadına olan konuşmalarda sonra da basıyorlar kahkahayı.
Novamed küresel bir fabrika, Alman kökenli çok uluslu şirket Fresenius Medical Care'ye bağlı bir işyeri. Şirketin "Dünya ölçüsünde, geleceği insanlar için her gün daha yaşanılır hale getirmek" diye de bir sloganı var? Çevre haklarına saygılı, deneylerinde hayvan kullanmıyorlar. Ama Novamed'de kimyasallarla çalışan kadınların maskeleri yok mesela... Neo-Liberalizm koşullarında "saygı" işçiyi kapsayan bir durum değil demek ki hele bir de kadınsa. Şirketin Avrupa'da 12 adet yan ve tedarikçi firması var. Hepsinde sendika örgütlü. Türkiye'de ise sendikalaşmak yasak.
Kadınların becerikli elleri
Serbest bölgeler küresel kapitalizmin can damarları, Güney Asya kaplanları, kaplanlıklarını ihracat patlamalarını Malezya'da Hong Kong'un serbest ticaret bölgelerindeki tekstil atölyelerinde sudan ucuza çalışan kadınların el becerilerine borçlu. Novamed?de de kadın tercih ediliyor çünkü o çevrede bulunan en düşük ücretler burada ayrıca kızlardan birinin dediği gibi "kadınlar erkeklere göre daha becerikli ve elleri çabuk!" çünkü akort işi yapılan iş ve bazen minik bir düğmeyi monte ediyorsun lastik bir boruya, bazen de daha küçük bir parça, erkekler büyük elleriyle yapamıyorlar bunları. Bu kadınlara özgü bir vasıf ama cinsiyetçi iş piyasalarında bu vasıflar tanımlanmış değil... Erkek vasıfları belirliyor, ücret değerlendirme sistemlerini.
Kızların evlenmek için işyerinden izin alması gerekiyor, aynı üretim hattında- bir üretim hattında 20 kadın çalışıyor- aynı anda hamile kalmaları yasak, iki ay arayla sıra geliyor, doğurdun doğurdun, doğurmadın gitti sıra.
Fabrikada birbirleriyle konuşamadıkları gibi servis araçlarında da yan yana gelemiyorlar, küçük bir hatada aşağılanıyorlar zaten siz kadınsınız beceriksizsiniz, gibi...
Kızlar baskıdan yıldıkları için sendikanın kapısını çalmışlar bundan üç yıl önce bu tarihten itibaren baskılar daha da yoğunlaşmış. Bu kez tuvaletlere gidiş, takvime bağlanmış, 4 dakikadan fazla kalamıyorlarmış. Onlar yılmamışlar ama reglim şu kadar dakika ped değiştirmek, kabızım şu kadar dakika beklemek gibi şeyler yazmaya başlamışlar. Onlar utanmıyorsa biz niye utanalım diyorlar. Novamed direnişi ve oradaki sendikalaşma faaliyeti tümüyle kadınlara özgü biçimler üzerinden örgütlenmiş. Ev toplantıları, çay partileri, birlikte denize ve türkü barlara gitmeler, üzerinden. Fabrika çıkışlarında ortak alışveriş bile yaparlarmış...
Grev hâlâ devam ediyor... Kızlar kararlılar, istediklerini almadan grevi sonlandırmayacaklar. Bizlerden de destek bekliyorlar...
Necla Akgökçe